X
تبلیغات
پیکوفایل
رایتل

روستای خانقاه

اجتماعیُ فرهنگی ُتاریخیُ مذهبیُ...

دیرینه شناسی زبان اورامی(قسمت دوم)

 معنی واژهی هورامان

هورامان یکی از مناطق قشنگ و دلربای کردستان است که به سختی کوهها، جنگلها، قلههای پربرف و درههای سرسبز مشهور است. در دامن این کوههای بلند و مناظر دیدنیش، چندین شاعر مشهور مانند: بیسارانی، صیدی هورامی، کاردوخی، ملا خدری رواری، میرزا عبدالقادر پاوهای و ... و همچنین هنرمندانی همچون: عثمان هورامی، محمدحسین کیمنهای، جمیل نوسودی و ... زاده و پرورده شدهاند.

مرز جغرافیایی منطقهی هورامان در شرق، شهرستان سنندج، در غرب، منطقهی شهرزور عراق، در شمال، شهرستان مریوان و در جنوب، شهرستان جوانرود است.

 معنی واژهی هورامان

هورامان یکی از مناطق قشنگ و دلربای کردستان است که به سختی کوهها، جنگلها، قلههای پربرف و درههای سرسبز مشهور است. در دامن این کوههای بلند و مناظر دیدنیش، چندین شاعر مشهور مانند: بیسارانی، صیدی هورامی، کاردوخی، ملا خدری رواری، میرزا عبدالقادر پاوهای و ... و همچنین هنرمندانی همچون: عثمان هورامی، محمدحسین کیمنهای، جمیل نوسودی و ... زاده و پرورده شدهاند.

مرز جغرافیایی منطقهی هورامان در شرق، شهرستان سنندج، در غرب، منطقهی شهرزور عراق، در شمال، شهرستان مریوان و در جنوب، شهرستان جوانرود است.

در مورد واژهی هورامان معانی مختلفی وجود دارد و هر صاحب نظری در مورد ریشه و اساس این کلمه، به اندازهی توانایی و فهم خود، بحث کرده است. بعضی محققان توانستهاند در مورد کلمهی هورامان تحقیقاتی را انجام دهند و ریشهی تاریخی آن را پیدا و تجزیه و تحلیل کنند. برای اینکه از معنی واژهی هورامان چیزی دستگیرمان شود، لازم است بعضی از این نظریات را به اختصار توضیح دهیم:

1) واژهی (هور- آمان) که در زبان سورانی به معنی«روَژ ههلَاتن» یا بیرون آمدن و طلوع خورشید است.

2) واژهی (ههور- آمان) جملهایست خبری به معنای آمدن ابر در آسمان و بارندگی.

3) واژهی (هاواری- آمان) به معنی طلب پناه دادن آمده است.

4) واژهی (ههواری- آمان) به معنی خانه و پناهگاه محافظت شده و آرام است. چون هورامان منطقهای است کوهستانی و امن.

5) به نظر محمدامین هورامی، واژهی هورامان، از کلمهی «ئوروموَن» استخراج شده است. صیدی شاعر هورامانی در در شعرهای خود از کلمهی «ئوروموَن» استفاده کرده است.

عقیده بر این است که در زمان زندگانی صیدی، مردم از این کلمه استفاده کرده اند.

6) عدهای هم نظرشان این است که واژهی «هورامان» از «ئوورامهن» استخراج شدهاست که نام یکی از آهنگهای قدیمی کرد در دوران پیش از اسلام است.

7) در فرهنگ «برهان قاطع» در مورد این واژه، نوشته شده که «ئوورامان» به معنی خانه و  پناهگاه سخت و محکم است. این واژه، از دو قسمت «ئوورا» به معنی قلعهی محکم و سخت و «مان» به معنی خانه و محل اقامت درست شده است.

8) تعدادی از صاحبنظران واژهی هورامان را به «هوورئامای» بر میگردانند که به معنی بالاآمدن و صعود کردن است. چون هورامان هم مکانی سخت و مرتفع است که برای رسیدن به آن از هر طرف باید از ارتفاعات عبور کرد.

* ویژگیهای لهجهی اورامی

* محافظت از اصل و ریشهی زبانهای باستانی ایران.

* حفظ نشانههای مذکر مؤنث در اسمها.

* همریشهای برخی واژههای زبان اورامی و فارسی.

* غنی بودن این لهجه در رابطه با ابزار دستوری مانند مضاف و مضاف الیه.

* حفظ و نگهداری بعضی از حروف قدیمی در زبان کردی مانند:(ث، ژ، گ و چ).

* غنی بودن این لهجه از نظر آواها و اسمها.

* محافظت از آوای کردی قدیمی /دَ/ که به اشتباه به آن «د» توخالی گفه می شود و به اشتباه /د/ نوشته می شود.این آوا بسیار قدیمی است و در کلمهی «ئهدَا» شنیده میشود.

 نتیجه گیری:

مینورسکی خاورشناس معروف روس در کتاب ارزنده ای که به انگلیسی دربارۀ گوران نوشته است، براین عقیده است که طایفه گوران بیش از سه هزار سال قدکت دارند و باید افزود که غرض از گوران در این گفتار تنها ایل گوران کنونی ساکن استان کرمانشاهان نیست که این نام را حفظ کرده اند بلکه منظور از نام گوران گروهایی از قوم کرد است که به لهجۀ گورانی گفتگو می کنند مانند ایلهای سیاه منصور و زنگنه که اکنون در ایران و عراق پراکنده اند هم چنین ایل برادوست که اکنون لهجه شان با لهجۀ کرمانجی شمال آمیزش یافته و در اطراف اورمیه در ایران و در اطراف رواندوز در عراق اقامت دارند . ایلهای شوانکاره و زند و کاکائی و پالانی و گیژ و روژبیانی و چگنی و پازوکی و.. . اما در حال حاضر کانون اصلی گوران زبانان و همچنین آیین یارسانی است همان طایفه قلخانی هستند که در کرمانشاه و اطراف دالاهو سکونت دارند. لازم به ذکر است که پرستی چریکوف روسی و ابن الفقیه همدانی، روستای گهواره (گاواره / گاباره / گاسواره ) را از مناطق گوران نشین می دانند که دارای سابقه تاریخی و باستانی طولانی می باشند. در اینجا لازم است از شعرا و ادیای بنام و مشهور، که ادبیات خود را به لهجه ی گورانی سروده اند نام ببریم از جمله : پَریشان دینوری از سده چهادهم میلادی، مصطفی بیسارانی در سده شانزده هم میلادی، محمد کندوله ای در سده هفدهم میلادی، خوان قبادی نیمه دوم قرن هیفده هم میلادی، سرهنگ الماس خان و میرزا شرف دینَوری اواسط سده هیجدهم میلادی، شیدا هورامی اواخر سده هفدهم تا نیمه سده هجدهم، محمد ولی کرماشانی در اوایل سده بسیتم میلادی و همچنین ایل بگی، ملاپریشان، خانای قبادی، سیدی هورامی، شفیع جامریزی، خان الماس خان، ملاعبدالرحیم مولوی تاوگوزی، میرنوروز، شاه ویس قلی، ملامنوچهر و ملا رستم ایلامی وادبا و فضلایی دیگر. در زیر نمونه ایی از سروده های «شاویس قلی» را –متولد810 هـ.ق در کوهستان شاهوی اورامان – ذکر می کنیم : "ئه سلمه ن جه کورد، ئه سلمه ن جه کورد بابۆم کوردنانه ن، ئه سلمه ن جه کورد" یعنی اصل و نسبم کرد می باشد و اجداد و اسلافم نیز کرد بوده اند. این بیت شعر به زبان گورانی سروده شده است و نشانگر رواج و اهمیت زبان گورانی در قرون میانین حکومت اسلامی و اهمیت ان در میان کردان می باشد

* منابع و ماخذ:

·         دکتر محمود فضیلت

·         . ماهنامهی کردی رامان، شمارهی 63 ،آوریل 2001 ،ترجمهی مقالهی هورامان نوشتهی عفان محمد شریف

. روزنامهی همشهری، شمارهی 2189، 20 مرداد 1379، قبالههای کهن اورامان نوشتهی سوران کردستانی

کتاب سهم ارزشمند ایران در فرهنگ جهان جلد دوم نوشته ی عبدالحمید نیرنوری برگه های 809-818 (دوره ی دو جلدی) .

همان کتاب برگه ی 474 ـ دوره ی یک جلدی

فرهنگ دهخدا .

تاریخ ارسال: چهارشنبه 17 آذر‌ماه سال 1389 ساعت 03:45 ب.ظ | نویسنده: مصطفی ویسمرادی | چاپ مطلب 0 نظر